Strona domowa Anny Orłowskiej

Aktywizujące metody nauczania

Aktywizujące metody w nauczaniu ortografii i gramatyki

w klasach I – III.

 

 

 

Dzieci rozpoczynając naukę szkolną bez większego trudu posługują się językiem ojczystym w codziennych kontaktach z ludźmi. Jednak od tego momentu język ojczysty staje się przedmiotem głębszego poznania. Rozpoczynają naukę języka pisanego. Opanowanie sztuki poprawnego pisania nie jest trudne, pod warunkiem jednak, że naukę rozpoczniemy od najmłodszych klas i będziemy pracowici, systematyczni oraz wytrwali. Tylko poprzez ciągłe ćwiczenie i powtórki jesteśmy w stanie dojść do doskonałości. Stosowanie różnorodnych ćwiczeń zachęca dzieci do pracy, a ich zabawowa forma nie powoduje zmęczenia i znużenia. Zabawa i praca z ciekawymi środkami dydaktycznymi pobudza wyobraźnię uczniów, rozwija ich spostrzegawczość i zdolności manualne.

 

Planując zajęcia w nauczaniu początkowym należy pamiętać o stosowaniu następujących zasad nauczania:

  • planowości i systematyczności w posługiwaniu się materiałem ortograficznym,

  • profilaktyki – zapobieganiu błędom ortograficznym, niedopuszczaniu do popełniania błędów przez uczniów oraz na ukazywaniu im tylko wyrazów poprawnie zapisanych,

  • pełnego zaangażowania całej osobowości ucznia, a więc aktywizacja jego sfery poznawczej, emocjonalnej i motywacyjnej,

  • rezygnacji z podawania reguł cząstkowych na rzecz podawania ich we właściwym jasnym brzmieniu.

 

Praca nad kształtowaniem umiejętności poprawnego pisania powinna przebiegać według następującego planu:

    1. Zapoznanie uczniów z nowym materiałem ortograficznym czy gramatycznym.

    2. Utrwalenie tego materiału drogą różnorodnych ćwiczeń, przy największej aktywności uczniów.

    3. Sprawdzenie stopnia opanowania danego materiału.

    4. Ćwiczenia poprawkowe dla uczniów, którzy jeszcze nie opanowali przewidzianego materiału.

 

Na warsztatach metodycznych, które odbyły się w październiku i listopadzie 2006

roku uczestnicy poznali aktywizujące metody nauczania gramatyki i ortografii i opracowali przykładowe zestawy ćwiczeń dotyczące tego zakresu materiału.  

  1. Zabawy utrwalające podział wyrazów (imion) na głoski, sylaby.

 

 

WIZYTÓWKI 

Dzieci przypinają do ubrania kartoniki z własnymi imionami (podkreślają pierwszą literę ).

Polecenia do zabawy, np.:

  • Dobierzcie się w grupy osób noszących to samo imię.

  • Dobierzcie się w grupy osób, których imiona rozpoczynają się ta sama literą.

  • Ustawcie się w grupy osób, których imiona składają się z takiej samej liczby głosek (sylab).

  • Uporządkujcie swoje imiona według alfabetu.

 

 

RAP NA IMIONA 

Dzielimy swoje imię na sylaby. Każdą sylabę łączymy z gestem, np. tupnięcie prawą nogą, klaśnięcie, tupnięcie lewą nogą, klaśnięcie.

 

 

SYLABY WYKONUJĄ POLECENIA 

Zapisujemy kilka sylab na kartonikach. Rozdajemy kartoniki dzieciom. Każdej sylabie przyporządkowujemy określona czynność, np. sylaby:

  • MA – wykonują pajacyki

  • PA – podskoczą

  • DA – zrobią przysiad

  • SA – zrobią skłon

  • CHA – zaśmieją się głośno

  • TE – staną na lewej nodze

  • LE – maszerują w miejscu

  • SZU – zaszumią

Zabawę możemy zakończyć prośbą, by wszystkie sylaby pięknie się ukłoniły.

 

RUCHOME SYLABY

Rozdajemy uczniom sylaby zapisane na kartkach. Dzieci tworzą z nich wyrazy dobierając się parami, trójkami, czwórkami itd. Nauczyciel zawiesza na tablicy napisy:

 

| wyrazy jednosylabowe |     | wyrazy dwusylabowe |     | wyrazy trzysylabowe |

 

Dzieci zawieszają utworzony wyraz pod właściwym napisem.

 

 

 

  1. Zabawy utrwalające części mowy.

  

 

ZABAWA W KRĘGU 

Dzieci kolejno przypominają swoje imiona. Osoba rozpoczynająca mówi, że będziemy podawać nazwę czynności, którą lubimy robić, np. Monika lubi czytać. Koleżanka lub kolega siedzący obok powtarza usłyszaną wypowiedź i dodaje: Monika lubi czytać, a ja mam na imię Grzegorz i lubię pływać. Na koniec zabawy prosimy jedną osobę o przypomnienie czynności, które zostały wymienione w zabawie. Czasowniki wypowiedziane przez dzieci zapisujemy na kartonikach i wykorzystujemy do układania i rozbudowywania zdań indywidualnie,

w grypach lub podczas pracy zbiorowej.

 

KOLOROWE WORECZKI 

Ustalamy z dziećmi, że kolor żółty oznacza rzeczownik, zielony – czasownik, czerwony – przymiotnik. Nauczyciel rzuca do dziecka wybrany woreczek, dziecko podaje przykład danej części mowy. Inne dzieci z wymienionych wyrazów układają zdania proste lub złożone, np.

 

Wesoły chłopiec śpiewa.

Mały wesoły chłopiec śpiewa piosenkę.

 

UKŁADANIE ZDAŃ Z LITER IMIENIA 

TOMEK - Ten Olek ma elegancką koszulę.  

 

UKŁADANIE NOWYCH WYRAZÓW Z PODANEGO 

Dzieci w grupach tworzą nowe wyrazy z liter wyrazu zaproponowanego przez nauczyciela. Zadanie możemy uszczegółowić na podział w grupach z poleceniami:

I grupa układa rzeczowniki

II grupa układa czasowniki

III grupa układa przymiotniki

IV grupa układa przysłówki.

 

 

  1. Zabawy ortograficzne.

 

Zabawy utrwalające pisownię wielką literą 

RYMOWANKI Z IMIONAMI

Dzieci w grupach układają rymowanki z imionami wszystkich uczestników,

np. Chuda Ania nie lubi śniadania

Pyzata Beata nogą zamiata.

 

Inscenizowanie utworzonego wiersza.

 

NASZA KLASA

Dzieci piszą na kartonikach swoje imię. Podkreślają pierwszą literę. Wieszają kartoniki na

tablicy. Nauczyciel pyta – Co łączy te imiona ?

 

DROGOWSKAZ

Na przygotowanych drogowskazach dzieci wypisują nazwy miejscowości, z których

pochodzą lub ulic, przy których mieszkają. Następnie ustalają cechę wspólną tych

miejscowości (wielka litera na początku wyrazu).

 

 

PROJEKTOWANIE WIZYTÓWEK

Dzieci projektują własną wizytówkę z adresem domowym.

Naukę pisania wielką literą bardzo ułatwiają wiersze, np.

Wielka litera 

Ja, wielka Litera

kłaniam Ci się nisko.

Napisz mnie, gdy piszesz

imię i nazwisko,

napisz mnie w tytule,

po kropce mnie napisz...

Bo, gdy nie napiszesz,

powiem, ze się gapisz.

 

Bo: mają swe nazwy miasta,

mają morza głębokie,

kraje, maleńkie wioski,

mają nazwy ulice,

nawet zaułki ciasne –

pisane z wielkiej litery,

bo to ich imię własne.

R. Pisarski 

 

 

 

Zabawy utrwalające pisownię wyrazów z ż, rz, ó, u, ch, h.


RYMOWANKI

Układanie przez dzieci krótkich rymowanych wierszy z podaną grupą wyrazów, np.

żyrafa, żółty, żagiel, życzenie

 

Mała żyrafa życzenie wypowie

By żółty żagiel „stanął na głowie”.

 

żaba, żyrafa, żagiel, żart

 

Ja zielona żabka proszę Cię żyrafo,

abyś zamiast z nas żartować,

poszła z nami pożeglować.

 

ILUSTRACJE Z TRUDNYMI WYRAZAMI

Dzieci wykonują rysunki do podanej grupy wyrazów już utrwalonych oraz umieszczają te wyrazy na rysunku.  

UKŁADANIE TEKSTÓW Z WYRAZAMI Z TRUDNOŚCIĄ ORTOGRAFICZNĄ

chrzan. Chińczyk, orzechy, wachlarz, schronisko, chcieć

 

Był upalny dzień. Młody Chińczyk chciał trafić do schroniska

w górach. Droga do schroniska była długa i męcząca. Chłopiec postanowił odpocząć w cieniu przydrożnego orzecha. Z liści chrzanu zrobił sobie wachlarz i odpoczywał. Wieczorem dotarł do celu.

 

wróżka, królik, który, sójka, góra, chór

 

Dobra wróżka zaczarowała małego królika, który pragnął łatać jak ptak. Zamieniła go w sójkę i wyczarowała mu gniazdo na wysokiej górze. Szczęśliwy królik śpiewał w chórze ptaków.  

ZABAWA „ORZESZEK” (płytoteka Klanza)

Dzieci wypisują cztery wyrazy trzysylabowe z daną trudnością ortograficzną. Zapisują każdy wyraz na kartoniku z podziałem na sylaby.

Podczas wyklaskiwania rytmu wypowiadają zapisane wyrazy.  

ZABAWA PRZY MUZYCE „TAŃCZ ZE MNĄ W KOŁO” 

Śpiew
Ruch
Tańcz ze mną w koło
Będzie nam wesoło. (bis)
 
Zatańcz ze mną a, cha, cha
I zaśpiewaj cha, cha, cha.
Pary tańczą po kole, ręce skrzyżowane
 
 
Tupanie
Krok do tyłu i tupanie

 

Wersja ortograficzna

 

Zamiast słów a, cha, cha: cha, cha, cha dzieci śpiewają wyraz z trudnością ortograficzną.

 

Śpiew
Ruch
Tańcz ze mną w koło
Będzie nam wesoło. (bis)
 
Zatańcz ze mną kró – li - ku
I zaśpiewaj żół – wi - ku.
Pary tańczą po kole, ręce skrzyżowane
 
 
Tupanie
Krok do tyłu i tupanie

 

Na tę melodię możemy też zaśpiewać:

Bawcie się z nami

Swymi imionami (bis).

Zatańcz ze mną Gra –żyn – ko

I zaśpiewaj Ha – lin – ko.

Uwaga! Nauczyciel zawiesza wyrazy podczas zabawy na tabliczkach w widocznym miejscu.

TANIEC WE DWOJE 

Na melodię „Dwóm tańczyć się zachciało...” śpiewamy:

 

Dwóm tańczyć się zachciało, zachciało, zachciało

I to się im udało fa ri, fa ri, fa ra.

Tańczyli więc ze sobą, ze sobą ze sobą

Ja lubię tańczyć z tobą fa ri, fa ri, fa ra.

 

Grupa dzieci ma na tabliczkach wyrazy z „rz’ po spółgłosce. Inne dzieci trzymają litery p, b, t, d, k, g, ch, j, k, w. Na hasło - Łączymy się w pary, ustawiają się dwójkami.

 

p z przyjaciel

 

drzwi z d

 

Dzieci tańczą i śpiewają. Po zabawie każda para uzasadnia swój wybór: Stanęłam tu, bo po „p” pisze się „rz”.

 

 

ORTOGRAMY 

Ukazywanie wyrazów z trudnością ortograficzną w sposób graficzny, np.

ZAGADKI 

Kolorowe mam drewienko.

chcesz mną pisać, zaostrz cienko.

( ołówek)

 

W dziupli swej na drzewie,

gdy nikt o tym nie wie,

orzechów zapasy

chowa na złe czasy.

( wiewiórka)

 

Nie jest kotem, a bez strachu

po spadzistym chodzi dachu.

Czarne ręce ma i twarz,

a ty go na pewno znasz. ( kominiarz)

 

Początek księcia i koniec wstążki. Co dzień zaglądaj do pięknej ... ( książki)

 

REBUSY 

Zabawy utrwalające pisownię „nie” z częściami mowy 

UZUPEŁNIANIE RYMOWANEK, np. 

Aby dobrze pisać z nie

Trzeba znać reguły dwie:

Łącz nie zawsze z .......................................,

Ale nie łącz z ............................................... .

 

 

ZABAWA UTRWALAJĄCA PISOWNIĘ NIE Z CZASOWNIKIEM

I PRZYMIOTNIKIEM 

Uczniowie otrzymują kartoniki z zapisanymi na nich przykładowymi czasownikami lub przymiotnikami. Jedno dziecko ma kartonik z cząstką „nie”. Podchodzi ono do osób trzymających nazwy przymiotników i wita się z nimi serdecznie, a z osobami trzymającymi czasowniki nie chce się bawić, tłumacząc, że do siebie nie pasują.

 

Metody aktywizujące w nauczaniu ortografii i gramatyki

 

Metody tworzenia i definiowania pojęć

KULA ŚNIEGOWA – polega na przechodzeniu od pracy indywidualnej do pracy w całej grupie. Technika ta daje każdemu szansę na sprecyzowanie swojego zdania i stanowiska na podany temat. Umożliwia nabywanie doświadczeń oraz pozwala uczniom ćwiczyć i śledzić proces uzgadniania stanowisk.  

Metodę tę możemy wykorzystać do tworzenia i definiowania pojęć, np. rzeczownika, czasownika, przymiotnika, czy uzasadniania pisowni z ż, rz, ó, , h itd.

Etapy tej techniki:

  • uczniowie indywidualnie zapisują , np. zasadę pisowni wyrazów z „rz”

  • łączą się w pary, porównują swoje zapisy i wspólnie ustalają definicję

  • pary łączą się w czwórki – ustalają wspólnie stanowisko – uzupełniają swoje definicje budując wspólną w tej grupie

  • czwórki łączą się w ósemki itd.

 

BURZA MÓZGÓW – jest metodą pozwalającą na otrzymanie w krótkim czasie dużej liczby zróżnicowanych rozwiązań jakiegoś problemu. Obowiązuje swoboda wypowiedzi, pożądana duża liczba pomysłów, wykluczona krytyka, wskazane poszukiwanie kombinacji

i udoskonaleń. 

 

W ortografii i gramatyce wykorzystujemy tę metodę, np. do utrwalenia zasad pisowni.

Możemy też zadać pytanie typu: Co ułatwia naukę ortografii?

 

 

Metody hierarchizacji

 

PROMYCZKOWE USZEREGOWANIE – SŁONECZKO

 

Na środku kartki zapisujemy w kole, np. „ó” . Każde dziecko na małej kartce zapisuje jedną zasadę, kiedy piszemy „ó”. Następnie segregują je i przyklejają promyczkowo do koła.

PIRAMIDA PRIORYTETÓW  

Uczniowie na kartkach dają odpowiedź na zadane pytanie, np. Co robić, aby nie popełniać błędów ortograficznych? Segregują je od najbardziej ważnych do nieco mniej ważnych tworząc w ten sposób piramidę pomysłów.

MAPA MENTALNA - dotyczącą sposobów skutecznego i przyjemnego uczenia gramatyki

i ortografii.

 

 

Przykładowe mapy:

 

 

 

 

Pod kierunkiem

Teresy Dąbrowskiej

Danuty Lasek

 

 

opracowały:

 

Beata Konopka Zespół Szkół w Szumowie

Anna Orłowska Zespół Szkół w Szumowie

Marianna Konopko Szkoła Podstawowa w Rutkach

Jadwiga Grabowska Szkoła Podstawowa w Szepietowie